Ársskýrsla Skerpu – Félags tæknifólks 2025

Erlent og innlent samstarf með UNI

Á vettvangi RSÍ hafa Grafía og Skerpa – Félag tæknifólks tekið þátt í erlendu samstarfi á vettvangi UNI Global Union, sambandi stéttarfélaga í þjónustugreinum á alheimsvísu undanfarin ár. Innan UNI er svæðaskipting og hafa fulltrúar frá þessum félögum sótt annarsvegar UNI Global alheimsráðstefnuna og UNI Europe, evrópuráðstefnuna sem haldnar eru á víxl. Innan UNI eru svo deildir þar sem Skerpa tekur þátt í samstarfi: MEI – Media, Entertainment & Arts og ICTS – ICT & related services.

ICTS fundir á Norðurlöndunum

Ragnar formaður og Haraldur Örn stjórnarmaður í Skerpu sóttu ICTS fund í Helsinki og Kaupmannahöfn. Á fundunum voru rædd málefni og verkefni sem fram undan eru hjá stjórn ICTS og tilnefningar í stjórn og nefndir. Farið var yfir stöðu mála hjá Norðurlöndunum í þeim atriðum sem snerta vinnumarkaðinn, fulltrúar skiluðu skýrslu um stöðu mála hjá hverju ríki fyrir sig sem var síðan rædd. Á fundunum var fjallað um að auka samstarf á milli félaga á Norðurlöndunum sem eru í svipuðum geira og ICTS.

UNI MEI – Lissabon

1.– 5. desember 2025 var haldinn ársfundur UNI MEI í Lissabon. UNI eru heimssamtök launafólks og innan þess eru deildir og MEI deildinni tilheyra störf í skapandi greinum í sviðslistum, kvikmyndagerð, fjölmiðlun og öðrum greinum afþreyingariðnaðar og hafa fulltrtúar frá Skerpu sótt þessa fundi. Dagskrá fundarins var þétt skipuð og samanstóð af fundum ungliða, kvenna, framkvæmdastjórnar auk þess sem áhugaverð vinnustofa var um gervigreind í viðkomandi greinum. Fyrir hönd Skerpu fóru Anna Melsteð, Elma Bjarney Guðmundsdóttir og Ragnar G. Gunnarsson til Lissabon. Anna tók saman eftirfarandi skýrslu um ferðina.

Anna og Elma sátu kvennafundinn og voru umræður þar mjög áhugaverðar líkt og síðustu ár. Miklar pólitískar hræringar voru áhyggjuefni margra þátttakenda á kvennafundinum sem komu úr flestum heimsálfum og áhrif þeirra á jafnréttismál í viðkomandi löndum. Í ljós kom einnig að víða detta konur allt að 10 árum fyrr út af vinnumarkaði í þeim greinum sem um var rætt en samhliða ná þær ekki jöfnum lífeyrisréttindum og karlar þar sem oftar en ekki, er um hlutastarf að ræða í þeirra tilfellum vegna t.a.m. ólaunaðrar umönnunar innan fjölskyldu. Barátta gegn kynferðisleg áreitni í faginu er stöðugt verkefni og sjálfsagt ekkert land þar undanskilið, en víða eru árvekniverkefni í gangi til að vekja athygli á þessum þunga málaflokki bæði í formi fræðslu en ekki síður á þann veg að varpa ljósi á kvenfyrirmyndir í þessum störfum. Umræða um launakjör var talsverð og kom fram t.d. á Spáni að störf innan geirans væru mjög lág og þyrfti fólk undantekningalaust að vera í fleiru en einu starfi til að ná endum saman. Launamunur kynjanna var einnig áberandi í umræðu fundarins og þar virðist ganga hægt að jafna honum út.

Slagorð og árvekniverkefni kanadíska kvikmyndaiðnaðarins sem hefur verið fyrirmynd annarra árvekniverkefna víða.

Athygli vakti frásögn frá Noregi þar sem teknar hafa verið upp reglur í auglýsingum að ef fólk sem birtist í þeim er „endurunnið“ í eftirframleiðslu verði að merkja þær auglýsingar með vatnsmerki. Þetta á t.d. við þegar fólk er „fegrað“ á einhvern hátt, sem birtist gjarnan í auglýsingum þar sem konur sitja fyrir, til þess gert að brjóta á bak aftur staðalímyndir í fjöl- og samfélagsmiðlum. Árangur er ótvíræður, vatnsmerkin eru svo fyrirferðarmikil að stórlega hefur dregið úr endurvinnsla af þessu tagi.

Áherslur kvennahópsins (women working group) í framhaldi fundarins verða jafnrétti, launamunur kynjanna og fjölbreytileiki.

Þegar kom að fundi framkvæmdastjórnar þar sem allir fulltrúar Skerpu tóku þátt í, var samstaða vinnandi fólks ofarlega í umræðunni og þá einkum gegn alþjóðlegum risum sem ráða til starfa fólk í öðrum heimsálfum sem ekki njóta eðliegra réttinda og staðbundið vinnueftirlit er ekki til staðar. Í umræðum um þátttöku ungliða í verkalýðsstarfi var lögð áhersla á að þau yrðu hluti af heildinni, ekki sett til hliðar í sérdeild. Hjá ungliðunum tíðkast stuttir samningar og lengri vinnutími sem leiðir af sér að þau þurfa stöðugt að sanna sig af hræðslu við að missa starfið og einnig að þau hverfi fljótt úr bransanum. Mikið var rætt um fjölbreytileika og inngildingu sem bæði verður að vera sýnilegt í bransanum. Útilokun minnihlutahópa er áberandi og mannréttindabrot víða að sjá. Forðast er að taka mál til umræðu í þeirri von að þau hverfi! M3 málefnin (menstruation, menopause, maternity – blæðingar, breytingaskeið, barneignir) voru til umfjöllunar, en jákvætt er hversu mikið er farið að ávarpa þau á vinnumarkaði víða um heim. Vinnuréttarmál eru sífellt í deiglunni og blikur á lofti þar sem tengjast pólitískum áhrifum stjórnvalda í hverju landi.

Í vinnustofu um gervigreind sem tók heilan dag var fjallað um þátt gervigreindar í hljóð og mynd. Framfarir eru hraðar sem býður upp á marga jákvæða kosti en einnig þarf að vera á varðbergi og taka samtöl um þróunina en gervigreind getur bæði stutt við en líka haft í för með sér að stjórnun verður erfiðari eða tapast jafnvel. Gervigreindin hefur hingað til snúist um að bæta hraða í vinnslu myndar og hljóðs eða til þess að lækka kostnað en mun verða hluti allra ferla í verkefnum héðan í frá. Það gæti leitt af sér enn frekari samþjöppn á framleiðslumarkaði. Gervigreindin byggist á lýsigögnum og því er gríðarlega mikilvægt að þau séu vel úr garði gerð á því tungumáli sem notast er við og að djúp þekking á orðaforða og slíku sé til staðar. Á liðnum árum hefur verið tekist hart á um notkun gervigreindar í þessum greinum og er skemmst að minnast árangri sem náðist í verkföllum hjá kvikmyndaiðnaðinum í USA 2023, þegar náðist að skilgreina höfunda í efnisframleiðslu sem mannlegar greinar og þar kæmi gervigreindin ekki í stað þeirra. Höfundarréttur er einnig stór þáttur í umræðu um gervigreind en verið er að skoða Bernarsáttmálann sem fjallar um eignarhald á höfundarétt og uppfærslur á honum í tengslum við þessar stóru breytingar í vinnuumhverfi sem gervigreindin er.

Annað málefni til umræðu var sjóræningjabransinn á heimsvísu þegar kemur að stuldi á höfundarréttarvörðu sjónvarps- og kvikmyndaefni og ólöglegu streymi.  Vandinn hefur margfaldast og talið að um 75 milljarðar bandaríkjadala leki út úr iðnaðinum vegna þessa. Mikilvægt viðbragð tengt þessu er að herða löggjöf og er sú vinna í gangi á Evrópuþinginu. Mörg störf tapast og afleidd störf sömuleiðis en því var haldið fram að á bak við þessa starfsemi standi alþjóðleg glæpasamtök sem nýti þetta umhverfi til peningaþvottar.